Magazines

Subscribe to our print & digital magazines now

Subscribe

We're social. Connect with us on:

Kheti Badi

લીંબુના વાવેતર માટે આવી છે આધુનિક પદ્ધતિ, સુધરેલી જાતો પણ છે ગુણવાન

Sagar Jani
Sagar Jani
Lemon Tree
Lemon Tree

ભારતને સાઇટ્રસ ફળોનું ઘર માનવામાં આવે છે.  આ વર્ગની વિવિધ જાતિઓ અહીં જોવા મળે છે.  આ વર્ગના ફળમાં મુખ્યત્વે નારંગી, મોસમી, લીંબુ, માલ્ટા અને દ્રાક્ષનો સમાવેશ થાય છે.  કેળા અને કેરી પછી, લીંબુ કેટેગરીના ફળો ક્ષેત્રની દ્રષ્ટિએ ભારતમાં ત્રીજા સ્થાને છે.  લીંબુ, જે સામાન્ય ચર્ચાની ભાષામાં કાગજી લીંબુ તરીકે ઓળખાય છે.  લીંબુ દેશના લગભગ તમામ રાજ્યોમાં ઉગાડવામાં આવે છે.  આ ફળ તેના ગુણધર્મોને કારણે ખૂબ જ લોકપ્રિય છે. ઉનાળામાં તેની કિંમત 100 રૂપિયા પ્રતિ કિલો  કરતાં વધુ હોય છે. તેમાં ઔષધીય ગુણધર્મોની હાજરીને કારણે તેના ફળોનો ઉપયોગ વિવિધ રીતે થાય છે.  તેના ફળોમાં વિટામિન ‘સી’ ઉપરાંત, વિટામિન ‘એ’, વિટામિન ‘બી -1’, આયર્ન, ફોસ્ફરસ, કેલ્શિયમ, પ્રોટીન, ફાઈબર, ચરબી, ખનિજો અને ખાંડ પણ હાજર છે.

લીંબુના ફળમાં 42થી 50 ટકા રસ આવે છે.  તેનો ઉપયોગ સ્ક્વોશ, કોર્ડિયલ અને એસિડ વગેરે બનાવવા તેમજ રોજિંદા ખોરાકમાં થાય છે.  લીંબુનો રસ પીવાથી શરીરમાં તાજગી અને શક્તિનો અહેસાસ થાય છે.  તેના ફળમાંથી સ્વાદિષ્ટ અથાણાં પણ બનાવવામાં આવે છે. આટલું જ નહીં, તેની  છાલને સૂકવીને વિવિધ પ્રકારના કોસ્મેટિક્સ પણ બનાવવામાં આવે છે. આ બધી લાક્ષણિકતાઓને લીધે, તેની માંગ લગભગ આખા વર્ષ દરમિયાન રહે છે.  પરંતુ તેકનીકી નોલેજ ના અભાવ અને જંતુઓ અને રોગનું સમયસર નિદાન ન થવાને કારણે ખેડૂતોને અપેક્ષિત લાભ મળતા નથી.

જમીન અને આબોહવા

લીંબુનો છોડ ખૂબ જ સહનશીલ વલણ ધરાવે છે. તે પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિમાં પણ સરળતાથી વિકસે છે. સારુ ઉત્પાદન મેળવવા માટે પેટા ઉષ્ણકટીબંધીય અને ગરમ આબોહવા શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. તે એવા વિસ્તારોમાં સરળતાથી ઉગાડવામાં આવે છે જ્યાં ઠંડી ઓછી હોય છે.  તેનું લગભગ તમામ પ્રકારની જમીનમાં વાવેતર કરી શકાય છે.  તેના છોડની યોગ્ય વૃદ્ધિ અને ઉપજ માટે, રેતાળ અને રેતાળ લોમ જમીન શ્રેષ્ઠ છે, જેમાં કાર્બનિક પદાર્થો વિપુલ પ્રમાણમાં હાજર છે.  

Lemon Planting
Lemon Planting

લીંબુની સુધારેલી પ્રજાતિઓ

લીંબુની ઘણી પ્રજાતિઓ પ્રચલિત છે. જે વિસ્તાર  અથવા વિશિષ્ટ ગુણોના આધારે પસંદ કરી શકાય છે.  તેની કેટલીક મહત્વપૂર્ણ પ્રજાતિઓ છે જેમ કે એનઆરસીસી  લીંબુ -7, એનઆરસીસી લીંબુ -8 પુસા અભિનવ પુસા ઉદિત, વિક્રમ, કાગજી કલા, પ્રમાલિની, ચક્રધાર, અને સાંઇ સરબતી, વગેરે.  ફક્ત વિશ્વસનીય સ્રોત અથવા સરકારી નર્સરીમાંથી છોડ ખરીદવા જોઈએ.  છોડ ખરીદતી વખતે ધ્યાનમાં રાખો કે છોડ  તેઓ તંદુરસ્ત અને રોગ મુક્ત હોય

3 વર્ષમાં તૈયાર થશે જાંબુનો છોડ, દરેક ઝાડથી મળશે 60 કિલોગ્રામ ફળ

છોડના  રોપણ માટે ચોમાસાની સિઝન ઉત્તમ

લીંબુનો પ્રચાર બીજ, કળી અને હવા મૂકવાની પદ્ધતિ દ્વારા કરી શકાય છે.  પોલિએમ્બ્રીઝમ તેના બીજમાં જોવા મળે છે, જેના કારણે તેનું વ્યાપારી ટ્રાન્સમિશન ફક્ત બીજ દ્વારા કરવામાં આવે છે તેના બીજમાં કોઈ સુષુપ્તતા જોવા મળતી નથી. લીંબુમાં પણ ગુટી પદ્ધતિ ખૂબ લોકપ્રિય છે.  આ પધ્ધતિ દ્વારા સારા છોડ ઓછા સમયમાં તૈયાર કરી શકાય છે.  આ કામ માટે ઋતુ શ્રેષ્ઠ છે.  ગોટી તૈયાર કરવા માટે પેંસિલ જાડાઈની શાખા;  1.0-1.5 સે.મી. પસંદ કરો, જે લગભગ એક વર્ષ જૂનું છે.  રિંગ આકારની પસંદ કરેલી શાખાથી 2.5-3.0 સે.મી.  છાલના અર્કના ઉપરના ભાગમાં સેરેડેક્સ પાવડર અથવા ઇન્ડોલેબ્યુટ્રિક એસિડ લંબાઈની રીંગ વડે રિંગ્સ  આઇબીએ કોટિંગ લાગુ કરીને રિંગ્સને ભેજવાળી મોસ ઘાસથી ઢાંકી દો.  ઉપરથી, લગભગ 400 ગેજ પોલિથીન 15-20 સે.મી. દ્વારા આવરી લેવી જોઈએ.  પહોળા પાટોથી 2-3 વાર લપેટીને બંને છેડાને સજ્જ અથવા દોરાથી ચુસ્ત રીતે લપેટી લો.  1.5-2.0 મહિના પછી, જ્યારે પોલિથીનમાંથી મૂળ દેખાય છે, ત્યારે આ શાખાને છોડમાંથી અલગ કરો અને તેને નર્સરી બેગમાં રોપશો.

Lemon Tree
Lemon Tree

સિંચાઈ દરમિયાન આટલું ચોક્ક્સ ધ્યાન રાખવું

જો વરસાદ પડતો નથી, તો વાવેતર પછી તરત જ સિંચાઈ કરવી જ જોઇએ.  ત્યારબાદ, જમીનમાં પૂરતા પ્રમાણમાં ભેજ જાળવો, ખાસ કરીને વાવેતર પછીના પ્રથમ 3-4 અઠવાડિયામાં અને તે પછી નિયમિત અંતરાલમાં સિંચાઈ કરતા રહો.  છોડનની પ્લેટ બનાવીને અથવા ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિ દ્વારા સિંચાઈ કરી શકાય છે.  સિંચાઈ કરતી વખતે, હંમેશાં ધ્યાનમાં રાખો કે પાણી છોડના મુખ્ય દાંડીના સંપર્કમાં આવતું નથી ને.  આ માટે, દાંડીની આજુબાજુ હળવા ઉંચા માટીના ઢેફા મૂકી દો.

લણણી અને ઉપજ

લણણીનો ચોક્કસ સમય ઉગાડવામાં આવતી જાત અને ઋતુ પર આધારિત છે. લીંબુના ફળ 150-180 દિવસમાં પાકવા માટે તૈયાર થાય છે. જ્યારે ફળોનો રંગ લીલો  હળવા પીળો થવા માંડે છે, ત્યારે ફળોની લણણી શરૂ કરવી જોઈએ.  ફળોને ઉતારતી વખતે, ધ્યાનમાં રાખો કે ફળની છાલને કોઈ નુકસાન ન થાય.  સામાન્ય રીતે દર વર્ષે 1000-1200 ફળો છોડ પર જોવા મળે છે.

Related Topics

Lemon planting benefits

Share your comments

Subscribe Magazine