Magazines

Subscribe to our print & digital magazines now

Subscribe

We're social. Connect with us on:

Others

ઘરમાં ગાયના છાણનું લીંપણ કરવાથી થાય છે આ વૈજ્ઞાનિક ફાયદા

Sukhadev Thakor
Sukhadev Thakor
soaking cow dung at home
soaking cow dung at home

યુગોથી આપણા દેશમાં ગાયને હિમતનું સ્થાન મળ્યું છે. હા ગોબરમાં લક્ષ્મીજીનો વાસ હોવાનું પ્રાચીન ગ્રંથોમાં વાંચવા મળે છે. આ વિધાન માત્ર શાસ્ત્રોક્ત શબ્દો નથી પરંતુ વૈજ્ઞાનિક સત્ય છે. આ તથ્યો અને તથ્યોના આધારે ભારતીય વૈજ્ઞાનિકોએ 1953- 54માં વિકસાવેલા પ્રથમ બાયોગેસ પ્લાન્ટનું નામ હાયગ્રામ લક્ષ્મીજી રાખ્યું, જેને આંતરરાષ્ટ્રીય ખ્યાતિ પણ મળી. એ જ પૂર્વજોના પગલે ચાલીને આજે પણ ગાયના છાણને શુદ્ધ માનીને ધાર્મિક વિધિઓ, પૂજા સ્થાનો, દીવા સ્થાપન, પંચામૃત બનાવવા વગેરે માટે ગાયના છાણનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, તમામ ભારતીય ગ્રામીણ ઘરોને નિયમિતપણે ગાયના છાણથી લીંપવાની પ્રથા હજી પણ દરેક જગ્યાએ અસ્તિત્વમાં છે.

કોઈપણ યુગના સમાજને જાણવા અને સમજવા માટે સ્થાનિક લોકસંસ્કૃતિ એ શ્રેષ્ઠ માધ્યમ છે. આમાં લોકગીતો, લોકવાર્તાઓ અને વિવિધ ભાષાઓના વિવિધ સ્વરૂપો દ્વારા સ્થાનિક સંસ્કૃતિની અભિવ્યક્તિ થતી રહે છે. વિવિધ ભાષાઓના લોકગીતોના અધ્યયન પરથી જાણવા મળે છે કે કોઈપણ કાર્યની શરૂઆત કે શરૂઆત કરતા પહેલા તે સ્થળને ગાયના છાણથી શુદ્ધ કરવામાં આવતું હતું. આપણા પરંપરાગત ગ્રામીણ ગીતોમાં ભગવાનની પૂજા માટે ઘરના આંગણાને ગાયના છાણથી લીંપવાનું કહેવામાં આવ્યું છે, લગ્ન પ્રસંગની શરૂઆત ઘરના આંગણાની દીવાલને ગાયના છાણથી લેપ કરવાથી જ થતી હતી.

ેટલાક દાયકાઓ પહેલા સુધી, લગભગ તમામ ભારતીય ઘરોમાં ગૌમૂત્ર રાખવાની પરંપરા હતી, જેનો ઉપયોગ તેના ઔષધીય ગુણોને કારણે શુદ્ધિકરણ માટે કરવામાં આવતો હતો. આજે, આધુનિક અને દૃશ્યમાન બનવાની દોડમાં, આ પરંપરાઓ પાછળની વૈજ્ઞાનિક બાજુથી અજાણ હોવાથી, આર્થિક વિકાસ માટે આ સમૃદ્ધ પરંપરાઓને પુનઃસ્થાપિત કરવી અત્યંત જરૂરી છે. તેમજ છાણમાં લક્ષ્મીનો વાસ માનવામાં આવે છે. વ્યક્તિ અને સમાજ સ્વસ્થ હશે ત્યારે જ સુખ અને સમૃદ્ધિ આવશે. આ બધું ગાયના છાણથી થતું, આજની ભાષામાં આંગણાને સેનિટાઇઝ કરવામાં આવતું. ઉપરાંત, ગાયના છાણમાંથી જંતુઓ અને કરોળિયા આવતા ન હતા. ગાયનું છાણ અને મૂત્ર આપણા ગ્રામીણ વાતાવરણમાં સરળતાથી ઉપલબ્ધ પદાર્થો છે. આ બંનેનો યોગ્ય વ્યવહારિક ઉપયોગ કરવા માટે ભારતમાં ઘણી સરળ અને પ્રાચીન ગ્રામીણ તકનીકો ઉપલબ્ધ છે, જેના દ્વારા કૃષિ સંવર્ધન અને આરોગ્ય સુરક્ષાના ક્ષેત્રમાં સંપૂર્ણ લાભ લેવાની સાથે, વધુ ગરમી કાર્યક્ષમ આધુનિક ઇંધણનું ઉત્પાદન કરીને સ્થાનિક ઊર્જાનું ઉત્પાદન કરવામાં આવે છે. ગેસ અને વીજળીની માંગનો મોટો હિસ્સો સંતોષી શકાય છે.

છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, છાણ અને ગૌમૂત્ર આધારિત કૃષિ અને રોગની સારવારની પદ્ધતિઓ અપનાવીને, દરેકનું ધ્યાન તેના મહત્તમ ઉપયોગ તરફ આકર્ષવામાં આવ્યું છે. નવા વૈજ્ઞાનિક સંશોધનોમાં જાણવા મળ્યું છે કે એક ગ્રામ ગાયના છાણમાં વિવિધ ક્ષમતાના 100 કરોડથી 1000 કરોડ સૂક્ષ્મ જીવો હોય છે. આ પરીક્ષણોથી જાણવા મળ્યું કે કચરો ગમે તેટલો ઝેરી હોય, ગાયના છાણમાં છુપાયેલા સૂક્ષ્મ જીવો તેને ઉપયોગી બનાવે છે. એક ટન કચરામાં 10 કિલો ગાયનું છાણ ભેળવીને, આ સૂક્ષ્મ જીવો થોડા દિવસોમાં જીવંત ખેતી માટે શ્રેષ્ઠ ખાતર તૈયાર કરે છે.

આ પરીક્ષણોથી એ પણ સ્પષ્ટ થાય છે કે એક હેક્ટર જમીનને સુધારવા માટે એક ગાય અથવા બળદ પર્યાપ્ત છે. પરીક્ષણો પરથી એવું પણ જાણવા મળ્યું હતું કે, ખેતીની જમીનમાં રહેલા સૂક્ષ્મ જીવો કે જેઓ ગાયનું છાણ અને ગૌમૂત્ર મેળવે છે, તેઓ તેમની પ્રવૃત્તિ દ્વારા પાકને નુકસાન પહોંચાડતા અન્ય બેક્ટેરિયાને પણ કાબૂમાં રાખે છે. ગાયના છાણના ખાતરના ઉપયોગથી માત્ર ઓર્ગેનિક કૃષિ ઉત્પાદનોના ઉત્પાદનમાં વધારો થતો નથી, પરંતુ રાસાયણિક ખાતરોની જરૂરિયાત પણ દૂર થાય છે. ગાયના છાણથી ઘર, આંગણું, રસોડું વગેરેને રંગવાનું શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. તેનાથી આખું ઘર પવિત્રતા અને સકારાત્મક ઉર્જાથી ભરાઈ જાય છે. ગાયના છાણની પેસ્ટનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે તે ટીબી સહિત અનેક જીવજંતુઓનો નાશ કરે છે. અતિશય ગરમીવાળા વિસ્તારોમાં ગોબર લગાવવાથી ઘરની દિવાલો ઠંડી રહે છે અને ઘરમાં પવિત્રતા, આરોગ્ય અને સાત્વિકતાની લાગણી વધે છે. જે ઘરો ગાયના છાણથી ઢંકાયેલા હોય છે તે ઘરો રેડિયો રેડિયેશનથી સુરક્ષિત રહે છે. ગાયના છાણમાં જંતુનાશક કાર્બોલિક એસિડ હોય છે. આ ગુણવત્તાના જ્ઞાનને લીધે, આપણા ખેડૂત પૂર્વજોએ ભારતમાં શુદ્ધિકરણ માટે ગૌમૂત્રનો ઉપયોગ કરવાની સામાન્ય પ્રથા સ્થાપિત કરી, જે આજે પણ આપણા ગ્રામીણ લોકોમાં ઊંડે ઊંડે જડેલી છે. નવા સંશોધનમાં એ પણ સામે આવ્યું છે કે ગૌમૂત્રમાં નાઈટ્રોજન, ફોસ્ફેટ, યુરિક એસિડ, સોડિયમ, પોટેશિયમ અને યુરિયા હોય છે. દૂધના દિવસોમાં ગાયના પેશાબમાં લેક્ટોઝ હોય છે, જે હૃદય અને માનસિક વિકૃતિઓ દૂર કરવામાં ઉપયોગી છે. તેથી, આપણે વિશ્વ કક્ષાની માન્યતા મેળવવા માટે વૈજ્ઞાનિક સંશોધન દ્વારા પ્રમાણિત પરિમાણો અનુસાર ગાયના છાણ અને મૂત્ર પર આધારિત પ્રાચીન ભારતીય કૃષિ પદ્ધતિઓનું પરીક્ષણ કરવું પડશે. ભારતીય ગાયના છાણ અને મૂત્રમાં અનેક ઔષધીય ગુણો છે. આ તફાવત ફક્ત સંશોધન દ્વારા જ સાબિત થઈ શકે છે અને જો આ સાબિત થઈ જાય, તો આપણે નવા ક્ષેત્રમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વ્યાપક આર્થિક લાભનો લાભ લઈ શકીશું.

માહિતી સ્ત્રોત - “ગોમયે વસ્તે લક્ષ્મી” સંકલનઃ ગીરીશભાઈ શાહ, પ્રમુખ, સમસ્ત મહાજન મેમ્બર, એનિમલ વેલ્ફેર બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા

આ પણ વાંચો - હવે અમદાવાદ જોવાનું બનશે સરળ, હેલિકોપ્ટરમાં બેસીને જોઈ શકાશે શહેરનો નજારો

Share your comments

Subscribe Magazine

More on Others

More