Magazines

Subscribe to our print & digital magazines now

Subscribe

We're social. Connect with us on:

Agripedia

પાકની વૃદ્ધિ અને ઉપજ પર આર્બસ્ક્યુલર માયકોરિઝા ફૂગની અસર

Mihirkumar Jashubhai Parmar
Mihirkumar Jashubhai Parmar
mycorrhiza fungi
mycorrhiza fungi

માયકોરિઝાલ ફૂગ છોડની મૂળ પ્રણાલીને વસાહત બનાવે છે અને "માયકોરિઝા" તરીકે ઓળખાતા સહજીવનનો વિકાસ કરે છે. તેઓ સૂક્ષ્મ તંતુઓનું નેટવર્ક બનાવે છે જે છોડના મૂળ સાથે સાંકળે છે અને જમીનમાંથી પોષક તત્ત્વો અને પાણી ખેંચે છે જેને મૂળ સિસ્ટમ અન્યથા ઍક્સેસ કરી શકશે નહીં. માયકોરિઝા 90% થી વધુ છોડની જાતિઓ સાથે રચાય છે.

માયકોરિઝલ ફૂગ છોડને જમીનમાંથી વધુ પોષક તત્વો અને પાણી ખેંચવા દે છે. તેઓ વિવિધ પર્યાવરણીય તાણ સામે છોડની સહનશીલતામાં પણ વધારો કરે છે. વધુમાં, આ ફૂગ માટી એકત્રીકરણ પ્રક્રિયામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે અને માઇક્રોબાયલ પ્રવૃત્તિને ઉત્તેજીત કરે છે. છોડની પ્રજાતિઓ અને વધતી જતી પદ્ધતિઓ અને પરિસ્થિતિઓ અનુસાર, માયકોરિઝાએ છોડ અને પર્યાવરણને અલગ-અલગ લાભો પૂરા પાડ્યા છે.

આર્બસ્ક્યુલર માયકોરિઝાઇ ફૂગ છોડના મૂળ અને ફૂગ વચ્ચે સ્થપાયેલ સહજીવન જોડાણ તરીકે ઓળખાય છે. અર્બસ્ક્યુલર માયકોરિઝાઇ ફૂગ જમીનના ફોસ્ફરસ અને અમુક અન્ય પોષક તત્વોના ઉપાડ દ્વારા છોડની વૃદ્ધિ અને વિકાસમાં સુધારો કરે છે.

આર્બસ્ક્યુલર માયકોરિઝાલ ફૂગના બીજકણ (વ્યાસ ca. 40-800 lm) સામાન્ય રીતે જમીનમાં હાજર હોય છે. તેઓ સ્તરવાળી દિવાલો ધરાવે છે અને તેમાં સેંકડોથી હજારો ન્યુક્લી હોય છે. અનુકૂળ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ હેઠળ બીજકણ અંકુરિત થાય છે અને હાઇફે સંવેદનશીલ મૂળ સાથે વસાહત બનાવે છે

જ્યારે મોટી સંખ્યામાં તાજેતરના અભ્યાસોએ પુષ્ટિ આપી છે કે આર્બસ્ક્યુલર માયકોરિઝાલ ફૂગ (AMF) છોડમાં વૃદ્ધિ, ઉપજ, ગુણવત્તા અને ફોસ્ફરસ સંપાદનમાં સુધારો કરી શકે છે. પાકની ઉપજમાં કોઈ ઘટાડો કર્યા વિના માયકોરિઝા-ઇનોક્યુલન્ટ્સ ફોસ્ફરસની જરૂરિયાતને ઓછામાં ઓછા 25% (અને 50% સુધી પણ) ઘટાડી શકે છે.

આર્બસ્ક્યુલર માયકોરિઝાલ ફૂગ (એએમએફ) છોડના મૂળને વસાહત બનાવે છે અને તેના બદલામાં તેઓ છોડના કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ, ખનિજ પોષક તત્ત્વોના શોષણમાં ફાળો આપે છે, પાણીના શોષણમાં વધારો કરે છે, પેથોજેન્સ, દુષ્કાળ, જમીનનું ઊંચું તાપમાન, ઝેરી ભારે ધાતુઓ, પીએચમાં અને ટ્રાન્સપ્લાન્ટ આંચકો પ્રત્યે સહનશીલતા દાખવે છે.

પાકના પોષક તત્વોનું સંપાદન મુખ્યત્વે મૂળ અને જમીનના સુક્ષ્મસજીવો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે, જે પોષક તત્ત્વોના પરિભ્રમણ, શોષણમાં અને જમીનમાં રોગ પેદા કરતા જીવાણુઓ સામે લડવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.

છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓથી ફાયદાકારક જમીનના સુક્ષ્મસજીવો કૃષિ ઇકોસિસ્ટમનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે અને તેનો ઉપયોગ કૃષિમાં વધુ વખત કરવામાં આવ્યો છે.

આર્બસ્ક્યુલર માયકોરિઝાલ ફૂગ એ મહત્વપૂર્ણ ફાયદાકારક માટી માઇક્રોબાયોટા કે જેને પ્રયોગશાળામાં સંવર્ધન કરી શકાય છે અને છેલ્લા 455 મિલિયન વર્ષોમાં તેની સાથે છોડના સહજીવન સ્થાપિત કર્યા છે.

અર્બસ્ક્યુલર માયકોરિઝલ ફૂગ (એએમએફ) છોડના મૂળને વસાહત બનાવે છે અને ખાસ કરીને છોડને વધારાના ફોસ્ફરસ (P) નાઇટ્રોજન (N), અને ઝીંક આપીને યજમાન છોડની અનુકૂલનક્ષમતા સુધારી શકે છે,

પેલેઓઝોઇક યુગથી, માયકોરિઝાઇ વેસ્ક્યુલર છોડ સાથે જોડાયેલી છે. માયકોરિઝા એ છોડની ફૂગના સૌથી પ્રચલિત સંગઠનમાં લગભગ 150 પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે. માયકોરિઝાલ સિમ્બાયોસિસ એ મોટાભાગના પાર્થિવ છોડ અને યજમાન છોડ વચ્ચે એક સંગઠન છે. સૂકી અને ભીની જમીનમાં AM ફૂગ અને છોડ સાથે મૂળ વસાહતીકરણ ઘણા પાકની ઉત્પાદકતામાં સુધારો કરે છે. આખરે આર્બસ્ક્યુલર માયકોરિઝાલ ફૂગ માટીના કણોને એકસાથે બાંધીને જમીનની રચનામાં સુધારો કરે છે.

આર્બસ્ક્યુલર માયકોરિઝાલ ફૂગ એસોસિએશન બધા પાક ઉત્પાદકોને ઉપજ વધારવા અને જમીનની ફળદ્રુપતા વધારવા માટે ચોક્કસપણે ઉપયોગી થાય છે. આર્બસ્ક્યુલર માયકોરિઝાલ ફૂગનો ઉપયોગ રાસાયણિક ખાતરોના ઉપયોગને કારણે જમીનનું પ્રદૂષણ પણ ઘટાડશે. આર્બસ્ક્યુલર માયકોરિઝાલ ફૂગ ખેતરોમાં પર્યાવરણને અનુકૂળ ફૂગનાશક તરીકે કામ કરે છે

આર્બસ્ક્યુલર માયકોરિઝાલ ફૂગ છોડને ફોસ્ફરસ સપ્લાયર તરીકે કામ કરે છે અને આર્બસ્ક્યુલર માયકોરિઝાલ ફૂગ આસપાસના વિસ્તારોમાંથી ફોસ્ફરસ ને દ્રાવ્ય કરી અને તેને છોડના મૂળ સુધી ઉપલબ્ધ કરાવે છે

ઘણા પાકમાં પોષક તત્ત્વોનું શોષણ સામાન્ય રીતે આર્બસ્ક્યુલર માયકોરિઝાલ ફૂગ દ્વારા વધે છે. આર્બસ્ક્યુલર માયકોરિઝાલ ફૂગના ઉપયોગથી છોડના અંકુરણ અને મૂળના વિકાસમાં વધારો થાય છે. છોડના અંકુરણ અને મૂળનું તાજા અને શુષ્ક વજન, ફળની સંખ્યા અને અંકુરણના ફોસ્ફરસ અને નાઈટ્રોજનમાં વધારો થાય છે.

માયકોરિઝલ ફૂગ હાઇફે નેટવર્કિંગ અને ગ્લોમાલિન (જૈવિક ગુંદર) ઉત્પાદન દ્વારા માટી એકત્રીકરણમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. તેથી, જમીનના ભૌતિક ગુણધર્મો જાળવવા માટે જમીનમાં તેમની હાજરી જરૂરી છે

આ પણ વાંચો:પાકની વૃદ્ધિ અને ઉપજ પર આર્બસ્ક્યુલર માયકોરિઝા ફૂગની અસર

Share your comments

Subscribe Magazine